Skip to content

Kalendar

13 mars 1881 vritet Cari rus Aleksandri II

Kalendar - Hën, 03/13/2017 - 04:00
Me 13 mars 1881, u vra cari rus Aleksandri II. Sunduesi i Rusise qe nga 1855, u qellua ne rruget e St. Petersburgut nga nje bombe e hedhur prej nje anetari te grupit revolucionar "Vullneti i Popullit". Kjo organizate e themeluar me 1879, praktikonte terrorizmin dhe vrasjet per te permbysur autokracine cariste ruse. Ata vrane shume zyrtare dhe bene disa tentativa per te vrare carin, te cilen me ne fund arriten ta realizojne me 13 mars 1881.

Si car, Aleksandri kishte beri shume per te liberalizuar dhe modernizuar Rusine, perfshij dhe heqjen e skllaverise me 1861. Megjithate, kur autoriteti i tij kontestohej, ai behej represiv, dhe sulmonte levizjet per reforma politike. Per ironi, diten qe ai u vra, kishte firmosur nje proklamate per krijimin e dy komisioneve legjislative me perfaqesues te zgjedhur indirekt.

Pas vrasjes vendin e tij e zuri djali i tij i madh, 36 vjecari Aleksandri III, qe hodhi poshte proklamaten kushtetuese te te jatit. Vrasesi i Aleksandrit te II u arrestua e u var, dhe organizata "Vullneti i Popullit" u shtyp.

Kategoritë: Kalendar

12 mars 1938 Gjermania anekson Austrine

Kalendar - Dje, 03/12/2017 - 05:00
Me 12 mars 1938, ne Lufen e II Boterore, Gjermania aneksoi Austrine.
Qe ne fillim te 1938, nazisten austriake komplotuan per te dyten here, ne kater vjet, kunder qeverise austriake, per ta bashkuar vendin me Gjermanine. Kancelari austriak Kurt von Schuschnigg, pasi u vu ne dijeni te komplotit, takoi liderin nazist Adolf Hitler, duke shpresuar me kote qe te ruhej pavaresia e Austrise me kusht qe shume figura naziste te beheshin pjese e kabinetit qeveritar. Me 9 mars, Schuschnigg kerkoi nje plebishit qe do te percaktonte aneksim apo jo. Para se plebishiti te votohej, Schuschnigg u dorezua para presionit te Hitlerit dhe dha doreheqjen me 11 mars. Ne fjalen e doreheqjes, i ndodhur nen presionin nazist, ai kerkoi qe te mos behej ndonje rezistence kunder avancimit te trupave gjermane ne Austri.

Te nesermen, me 12 mars, Hitleri shoqeroi trupat gjermane ne Austri, ku turmat entuziaste e priten ate. Hitleri caktoi nje qeveri te re naziste, dhe me 13 mars u proklamua bashkimi. Austria u shnderua ne nje shtet federal brenda Gjermanise deri ne fund te Luftes II Boterore, kur forcat e Aleateve e deklaruan bashkimin (Anschluss) te pavlefshem dhe rikthyen nje Austri te pavarur. Kurt von Schuschnigg, qe ishte arrestuar menjehere pas doreheqjes, u lirua me 1945.

Kategoritë: Kalendar

12 mars 1947 doktrina Truman per Greqine e Turqine

Kalendar - Dje, 03/12/2017 - 05:00
Me 12 mars 1947, Presidenti amerikan Truman anoncoi "Doktrinen Truman". Ne nje fjalim dramatik ne Kongresin amerikan, Presidenti Harry S. Truman kerkoi qe SHBA te asistonte me ndihme Greqine dhe Turqine kunder dominimit komunist ne vend.
Ne shkurt 1947, qeveria britanike informoi SHBA-ne se ajo nuk mund te jipte me ndihme ekonomike e ushtarake per Greqine e Turqine. Administrata amerikane e presidentit Truman besonte se te dy keto vende ishin nen kercenimin komunist gje qe e shtynte ate te ndermerte hapa te rendesishem kunder BS-se. Ne Greqi, forcat majtiste po luftonin kunder qeverise mbreterore greke qe prej mbarimit te Luftes se II Boterore. Ne Turqi, Bashkimi Sovietik kishte pretendime per dominimin e Dardaneleve, nje pike strategjike qe kontrollonte nga Deti i Zi deri ne Mesdhe.

"Doktrina Truman" ishte ne fakt nje deklarim i Luftes se Ftohte dhe perpjekje per perfshirjen e Greqise e Turqise ne kampin perendimore. Sipas saj, Bashkimi Sovietik ishte ne qender te te gjithe aktivitetit komunist boterore; komunizmi mund te nderhynte me sulme nga jashte ose subvencione te brendeshme ne keto vende; dhe SHBA duhet tu siguronte asistence ekonomike e ushtarake vendeve te mesiperme per ti shpetuar nga invazioni komunist. Truman kerkoi 400 milion dollare per te dy keto vende, dhe kongresi i miratoi ato pas 2 muajsh.

Por, jo te gjithe perqafuan llogjiken e Trumanit. Nje pjese besonin se kryengritesit ne Greqi nuk suportoheshin nga BS por nga Jugosllavia e Titos, qe ishte prishur me BS-ne nje vit me pare. Pervec kesaj, sovietiket nuk po kerkonin dominim ne Dardanele, por vetem kerkonin qe kjo pike e rendesishme strategjike te mos perdorej nga armiqte e tyre si gjate Luftes II Botere nga Gjermania naziste. Nga ana tjeter, nuk ishte e sigurte se sa do te ndikonte asistenca amerikane ne vendosjen e demokracive ne Greqi e Turqi. Ne fakt, te dy vendet instaluan qeveri te ekstremit te djathte ne vitet ne vijim pas "Doktrines Truman". Gjithsesi, "Doktrina Truman" u perkrah gjeresisht ne SHBA, dhe ajo ndikoi ne marredheniet SHBA-BS ne 40 vitet ne vijim.

Kategoritë: Kalendar

11 mars 1958 nje bombe atomike bie ne Karolinen e Jugut

Kalendar - Sht, 03/11/2017 - 05:00
Me 11 mars 1958, nje avion luftarak amerikan B-47 qe po fluturonte nga shteti i Georgias (SHBA) per ne Britanine e Madhe, leshoi aksidentalisht, rreth ores 4:34 pasdite, nje bombe atomike ne qytetin Mars Bluff te Karolines se Jugut. Bomba ra mbi nje shtepi dhe shpertheu pjesa e saj me eksploziv te zakonshem, por jo mbushja atomike, duke krijuar nje re te madhe ne forme kerpurdhe dhe nje krater ne toke ne permasat 25m gjeresi dhe mbi 10m thellesi. Asnje nuk u vra ndersa disa njerez u plagosen. Ishte fat qe nuk shpertheu mbushja nukleare.

Kategoritë: Kalendar

11 mars 1990 Lituania deklaron pavaresine

Kalendar - Sht, 03/11/2017 - 05:00
Me 11 mars 1990, Lituania shpalli pavaresine nga Bashkimi Sovietik, duke qene keshtu e para republike sovietike qe bente nje gje te tille. Qeveria sovietike iu pergjigj republikes Balltike me embargo te naftes dhe bllokade ekonomike, dhe me vone dergoi trupat ushtarake.

Lituania ishte nje vend qe egzistonte prej 3000 vjetesh, dhe gjate periudhes mediaveliane ajo ishte nje nga shtetet me te medhenj ne Europe, me shtrirje nga Rusia e sotme deri ne Detin e Zi. Ne fund te shekullit te 14, Lituania u bashkua me Polonine duke formuar nje komunuelth, dhe me ndarjen e Polonise me 1795, Lituania u aneksua nga Rusia.

Ne shekullin e 19, Lituania filloi rizgjimin, dhe me firmosjen e traktatit te Brest-Levost mes Rusise e Gjermanise me 1918, ajo fitoi pavaresine. Megjithate, ne dy dekadat e ardhshme, Polonia, Gjermani dhe Rusia nderhyne ne punet e brendeshme te Lituanise. Me 1940 sovietiket e pushtuan vendin, por me 1941 ato u zevendesuan nga nazistet gjermane. Gjate Luftes II Boterore, shume lituaneze luftuan krah gjermaneve kunder ruseve, por me 1944 vendi u clirua nga sovietiket dhe nje rregjim komunist u instalua ne Lituani.

Ne fund te 1980, teoria e liderit sovietik Mikhail Gorbachev, "glasnost" (apo teoria e hapjes), e beri Lituanine te rishikoje identitetin e saj, dhe me 11 mars 1990, ajo deklaroi pavaresine formale. Qe me 1988 vendi drejtohej nga nje koalicion jo komunist qe kishte shumicen ne parlament. Ne janar 1991, trupat ushtarake dhe tanket sovietike sulmuan kryeqytetin e vendit Vilnius, duke krijuar nje shteterrethim qe zgjati deri me 6 shkurt 1991, kur BS, tashme e rrenuar, ra dakort te njohe pavaresine e Lituanise dhe republikave te tjera Balltike (Estonise e Letonise).

Kategoritë: Kalendar

11 mars 2004 bomba terroriste ne trenat e Madridit

Kalendar - Sht, 03/11/2017 - 05:00
Me 11 mars 2004, nje sulm terrorist goditi trenat e Madridit. 191 njerez u vrane dhe rreth 2000 u plagosen, kur 10 bomba shperthyen ne 4 trena, ne tre pjese te ndryshme te stacionit te trenit te Madridit, gjate pikut te levizjes ne mengjes. Sic u zbulua me vone, bombat ishin komanduar nga telefona celulare.
Sulmi terrorist, me vdekjepruresi ne Europe kunder civileve qe nga 1988 (shperthimi i aeiroplanit Lockerbie), fillimisht u dyshua se ishte veper e grupit seperatiste te Baskeve, ETA. Ky version ra shpejt pas provave te grumbulluara per nje grup islamist, qe u mendua se kishte vepruar ne emer te Al-Qaidas.

Shume njerez ne Spanje dhe ne bote e pane kete sulm si hakmarrje per pjesmarrjen e Spanjes ne luften ne Irak, ku rreth 1400 ushtare spanjolle ishin dislokuar atje. Sulmi u be vetem dy dite para zgjedhjeve te pergjithshme ne Spanje, te cilat i fituan socialistet qe ishin kunder luftes. Qeveria e re, e udhehequr nga kryeministri Jose Luis Rodriguez Zapatero, i terhoqi trupat spanjolle nga Iraku deri ne majin e 2004-s.

Nje bombe e dyte u tentua te perdorej me 2 prill ne trenin e shpejtesise se larte, por pa sukses. Te nesermen policia spanjolle arrestoi te dyshuarit ne nje apartament te Madridit. Gjate operacionit te policise shume te dyshuar vrane veten si dhe nje agjent policie u vra ne nje apartament nga shperthimi i nje bombe. 29 persona u arrestuan dhe gjyqi i tyre filloi ne mars te 2007.

Ne kujtim te viktimave te 11 marsit, nje memorial (ne foto) me peme ulliri dhe qiparos u mboll ne parkun El Retiro te Madridit.

Kategoritë: Kalendar

7 mars 1896 Alexander Graham Bell shpik telefonin

Kalendar - Mar, 03/07/2017 - 05:00
Me 7 mars 1896, 29 vjecari Alexander Graham Bell, mori nje patente per shpikjen e tij te re revolucionare - telefonin.

I lindur ne Skoci, Bell, punoi ne Londer me babane e tij, Melville Bell, ne berjen e shkrimeve te dukshme, nje sistem shkrimi qe perdorej per shurdhet. Me 1870, Bell shkoi ne Boston (SHBA), ku gjeti nje pune si mesues tek nje shkolle shurdhesh. Me vone ai u martua me njeren prej studenteve te tij, Mabel Hubbard.

Gjate jetes ne Boston, Bell shfaqi interes ne transmetimin e fjaleve nepermjet telit. Me ndihmen e Thomas A. Watson, nje punonjes i dyqanit te makinave ne Boston, Bell zhvilloi nje prototip. Nga ky telefon i pare, kujtohet mesazhi i pare i Bell per asistentin e tij: "Zoti Watson, hajde ketu, Me duheni."

Kategoritë: Kalendar

6 mars 1899 krijohet Aspirina

Kalendar - Hën, 03/06/2017 - 05:00
Me 6 mars 1899, zyra e patentave ne Berlin rregjistroi Aspirinen ne emer te kompanise farmaceotike, Friedrich Bayer & Co.

Me 6 Mars 1475, u lind Michelangelo Buonarroti, artisti dhe skulptori i madh italian. Ai lindi ne nje fshat te vogel te Caprese. Djali i guvernatorit te krahines, ai u rrit ne Firence, nje qender e levizjeve te hershme artistike, ku u be nje artist dhe piktor qe ne moshen 13 vjec.

Michelangelo punoi deri e vdekjen e tij me 1564 ne moshen 88 vjec. Puna e tij perbehet prej nje numri te madh skulpturash, freskos, skica arkitekture dhe piktura, shumica e te cilave jane te paperfunduara dhe disa jane te humbura. Ai ishte gjithashtu nje poet, dhe rreth 300 poema te tij jane te ruajtuara. Ne kohen e tij ai njihej si artisti me i madh i Europes, dhe sot ai mbahet si njeri prej artisteve me te medhenj te te gjithe kohrave.

Me 6 mars 1902, u themelua Klubi i Futbollit te Madridit nga nje grup tifozesh ne Madrid, Spanje. Ma vone ai u be i njohur me emrin Real i Madridit, nje nga klubet me te suksesshme te futbollit ne Europe gjate shekullit te 20.
Me uniformat e tyre blu dhe bardhe (te inspiruara nga fanellat e nje klubi anglez), Madridi filloi te bej emer ne Spanje pothuajse menjehere. Nga 1905-1907, nen drejtimin e tranjerit te pare, anglezit Arthur Johnson, ekipi fitoi tre tituj me rradhe ne ligen spanjolle, e njohur si La Liga. Keto ishin te parat prej 29 La Ligave te fituara deri ne vitin 2006, perfshij ketu edhe pese tituj rresht nga 1986-1990.

Ne vitin 2000, FIFA e zgjodhi Realin e Madridit si klubin me te mire te futbollit te shekullit te 20. Dy vite me vone klubi festoi 100 vjetorin e krijimit. Reali i Madridit ka fituar nje rekord prej 9 kupash kampionesh, 7 super kupa ne spanje dhe 3 kupa kampionesh te botes. Reali eshte nje prej klubeve te pakta qe akoma operon nen pronesine e anetareve te tij.

Kategoritë: Kalendar

5 mars 1953 vdes Stalini

Kalendar - Dje, 03/05/2017 - 05:00
Më 5 mars 1953, vdiq në Moskë Josif Stalini, lideri i Bashkimit Sovietik që nga 1924.
Isoeb Dzhugashvili ishte lindur më 1889 në Gjeorgji, në atë kohë pjesë e Perandorisë Ruse. Djali i një babai pijanec që e rrihte mizorisht, dhe i një nëne rrobalarëse, Stalini mësoi rusisht (që e foli me një akcent të rëndë gjithë jetën) në një Kishë Ortodokse. Ndërsa studionte të bëhej prift, ai filloi të lexonte fshehurazi Karl Marksin dhe të tjerë revolucionarë majtistë. Sipas versionit komunist, ai u përjashtua nga shkolla për këtë, por në fakt mund të jetë përjashtuar për shkak të shëndetit të dobët.

Më 1900 Stalini u bë një revolucionar aktiv, duke marrë pjesë në demontratat dhe grevat e punëtorëve. Ai iu bashkua Bolshevikëve dhe u bë një nxënës i verbër i Leninit.

Pas vdekjes së Leninit më 1924, Stalini filloi konsolidimin e pushtetit të tij, duke eleminuar fizikisht dhe dënuar me burg kundërshtarët politik.

Kategoritë: Kalendar

1 mars 1941 Bullgaria firmos aleance me Hitlerin

Kalendar - Mër, 03/01/2017 - 05:00
Me 1 mars 1941, ne Luftes e II Boterore, Bullgaria iu bashkua fuqive te Aksit pas firmosjes te Paktit Tripalesh.
Kur Lufta e II Boterore shpertheu, Bullgaria deklaroi neutralitetin. Por mbreti bullgar Boris kishte deshire te zgjeronte territoret bullgare, dhe Gjermania nderkohe e kishte detyruar Rumanine te riparonte Dobrujan jugore - qe Bullgaria e kishte humbur ne Luften e I Boterore. Bullgaria kishte zgjedhur aleancen e gabuar ne Luften e I Boterore, duke vendosur ti bashkohej Fuqive te Qendres (Austro-Hungarise dhe Gjermanise), per te rregulluar ceshtjen e territoreve te saj. Mbreti Boris ishte i vendosur te mos bente te njejtin gabim perseri.

Por duke besuar propoganden hitleriane se Gjermania e kishte fituar luften nderkohe, mbreti Boris zgjodhi perfshirjen e vendit te tij ne anen e fuqive te Qendres. Hitlerit i nevojitej aleanca bullgare per te mundesuar kalimin e trupave te tij nga Bullgaria kunder Jugosllavise e Greqise. Nese gjermanet do fitonin ne Greqi, Bullgaria shpresonte te rimerte teritoret bullgare ne jug te vendit qe ishin brenda kufirit grek. Me 1 mars, Gjermanet hyne ne Ballkan, pas firmosjes ne Viene nga mbreti bullgar te Paktit Tripalesh.

Brenda nje kohe te shkurter Bullgaria u benefit nga aleanca e re; ajo mori territore edhe nga Jugosllavia edhe nga Greqia. Por Hitleri nuk e kishte shfrytezuar akoma plotesisht partnerin e tij.- Hitleri e donte Bullgarine ta ndihmonte ne luften kunder Bashkimit Sovietik. Por ndersa mbreti Boris pergatiti trupat per ne frontin e lindjes me 1943, komunistet organizuan nje rezistence te fuqishme ne vend, duke vrare me shume se 100 oficere pro-naziste. Mbreti Boris gjithashtu vdiq ne kete kohe nga nje atak ne zemer. Qeveria e re e krijuar, mbeti besnike e Gjermanise. Disa qeveri u krijuan e rane deri ne kohen kur Bashkimi Sovietik sulmoi Bullgarine ne shtator 1944, gje qe solli ne nje Bullgari pro-sovietike te pas-luftes.

Kategoritë: Kalendar

28 shkurt 1994 NATO kryen sulmin e pare ne Europe

Kalendar - Mar, 02/28/2017 - 05:00
Me 28 shkurt 1994, u krye sulmi i pare i NATO-s ne Europe. Ne aksionin e pare ushtarak ne historine 45 vjecare te NATO-s, aeroplanet ushtarak amerikane rrezuan kater aeroplane ushtarake serb qe ishin perfshire ne nje mision bombardimi duke cenuar zonen e jo-fluturimit ne Bosnie.

SHBA, 10 vende europiane, dhe Kanada themeluan NATO-n me 1949 si nje roje-sigurie kunder agresionit sovietik. Me mbarimin e Lufts se Ftohte, anetaret e NATO-s rane dakort qe forcat e tyre ushtarake te perdoreshin ne misione paqeruajtse ne vendet jashte aleances dhe me 1994 ato nxiten OKB-ne te miratoje nje rezolute per te perfunduar konfliktin e pergjakshem ne ish-Jugosllavi. Me 1994 dhe 1995,avionet e NATO-s kontrolluan zonen mbi Bosnje-Hercegovine duke goditur avionet ushtarak serbe dhe pozicionet e serbeve te Bosnjes.

Kategoritë: Kalendar
Kritiket-Blog Letersi Kritika-dejavu Kalendar