Skip to content

Kalendar

Përmbajtje e sindakuar
Kritika-Kalendar
Rifreskimi: 5 ditë 10 orë më parë

28 mars 1939 perfundoi Lufta Civile ne Spanje

Mar, 03/28/2017 - 04:00
Me 28 mars 1939, perfundoi Lufta Civile ne Spanje. Ne kete dite, mbrojtesit republikane te Madridit ngriten flamurin e bardhe mbi qytet, duke i dhene fund keshtu nje lufte civile te pergjakur 3 vjecare.

Me 1931, Mbreti spanjoll Alfonso XIII, aprovoi zgjedhjet kombetare qe do te vendosnin formen e rregjimit ne Spanje, dhe votuesit masivisht hodhen poshte monarkine duke votuar per republiken. Alfonso pas zgjedhjeve shkoi ne egzil, dhe Republika e Dyte, e dominuar nga liberal te klases se mesme dhe socialiste te moderuar, u shpall. Gjate pese viteve te para te republikes, organizatat e punetoreve dhe majtiste radikale ndikuan forcerisht ne zbatimin e reformave liberale, dhe rajonet e debatueshme spanjolle te Katalonjes dhe Baskeve fituan autonomine virtuale.

Aristokracia e vendit, kisha, dhe klika ushtarake nxiten dhunen si shprehje e kundershtimit te tyre per Republiken e Dyte, dhe ne korrik 1936, gjenerali Francisco Franco udhehoqi nje revolte te krahut te djathte ne Morocco, e cila nxiti ndarjen e Spanjes ne dy kampe kyce: Nacionalistet dhe Republikanet. Forcat nacionaliste te Francos okupuan me shpejtesi territoret republikane ne qender e ne veri te Spanjes, ndersa Katalonja u be qendra e republikaneve.

Gjate 1937, Franco unifikoi forcat nacionaliste nen komanden e Falange, partise fashiste spanjolle, ndersa republikanet rane nen influencen e komunisteve. Gjermania naziste e Italia fashiste ndihmuan Francon me aeroplane bombardues, tanke dhe arme te tjera, ndersa Bashkimi Sovietik ndihmoi republikanet. Pervec ketyre, nje numer i vogel komunistesh dhe radikalesh nga Franca, BS, Amerika etj, formuan brigadat internacionaliste per te ndihmuar republikanet. Kontibuti me i rendesishem i ketyre njesive te huaja ishte mbrojtja e Madridit deri ne fund te luftes.

Ne qershor 1938, forcat nacionaliste hyne nga deti Mesdhe dhe i ndane republikanet ne dy pjese. Ate vit me vone, Franco organizoi nje sulm te madh kunder Katalonjes. Ne janar 1939, kryeqyteti i saj, Barcelona, u dorezua, dhe shpejt pas saj edhe pjesa tjeter e Katalonjes. Ne keto rrethana lideret republikane tentuan te negociojne nje mareveshje paqeje, por Franco refuzoi. Me 28 mars 1939, nacionalistet hyne si triumfatore ne Madrid, dhe Lufta Civile spanjolle mbaroi. Me shume se 1 milion njerez humben jeten ne lufte, ne konfliktin me vdekjeprures te historise se Spanjes.

Kategoritë: Kalendar

27 mars 1958 Khrushovi behet lider i BS

Hën, 03/27/2017 - 04:00
Me 27 mars 1958, Sekretari i Pare i BS, Nikita Khrushovi, zevendesoi Nikolai Bulganinin si Kryeminister, duke u bere keshtu udheheqesi i pare i vendit qe nga koha e Stalinit qe mbante te dy pozicionet shteterore.

Khuroshovi, qe ishte lindur ne Ukrahine ne nje familje fshataresh me 1894, kishte punuar si mekanik miniere para se ti bashkohej Partise Komuniste me 1918. Me 1929 ai shkoi ne Moske ku ne menyre te qendrueshme vazhdoi ngjitjen ne detyrat partiake dhe me 1938 u zgjodh Sekretar i Pare i Partise se Ukrahines. Ai gjithashtu ishte nje shoqerues i afert i Stalinit. Pas vdekjes se Stalinit me 1953, Khrushovi u be sekretari i pare i Partise Komuniste te BS.

Me 1956, Khrushovi denoncoi Stalinin dhe politiken e tij totalitare ne kongresin e 20 te Partise Komuniste, gje qe solli nje "shkrirje" te situates politike ne vend dhe lirimin e milionave te burgosurve politik. Pothuajse menjehere, atmosfera e re e lirise, solli rritjen e anti-sovietizmit ne Poloni e Hungari. Khrushovi shkoi ne Poloni dhe arriti te negocioje nje zgjidhje diplomatike, por ne Hungari rebelimi u shtyp nga trupat e Paktit te Varshaves dhe tanket.

Programi i Khrushovit per de-stanilizimin e politikes u kundershtua nga disa nivele te larta te Partise Komuniste, dhe ne qershor 1957 ai ishte gati te permbysej nga pozicioni i tij i Sekratarit te Pare. Pas nje ndeshje te shkurter, ai arriti ti nxjere jashte partise kundershtaret dhe me 27 mars 1958 mori dhe postin e kryeministrit.

Ne politiken e jashtme, Khrushovi u shqua per nje politike "paqesore me perendimin". Ai thoshte "ne i ofrojme vendeve kapitaliste konkurrence paqesore", duke i dhene BS nje rol udheheqes ne garen e hapesires me leshimin e satelitit te pare dhe kozmonauteve. Nje vizite e tij ne SHBA me 1959 u shenua si nje nivel i larte i ri i maredhenieve mes dy vendeve, por qe me 1960 keto maredhenie do te pesonin nje renie gati dramatike.

Me 1961 ai autorizoi ndertimin e Murit te Berlinit, si nje zgjidhje drastike per Gjermanine Lindore. Ndersa, ne tetor 1962, SHBA e BS ishin shume afer nje konflikti nuklear pas vendosjes se raketave nukleare sovietike ne Kube. Pas 13 dite tensioni, me ne fund kriza e raketave ne Kube u zgjidh, kur Khrushovi ra dakort ti terheqe ato ne shkembim te zotimit amerikan per te mos sulmuar Kuben.

Kriza e raketave kubane, problemet ne agrikulturen e vendit si dhe pershkallezimi i marredhenive Sovieto-Kineze, sollen rritjen e opozites kunder Khrushovit ne parti. Me 14 tetor 1964, Leonida Brezhnievi, zevendesi i Khrushovit, organizoi nje grusht shteti te suksesshem kunder tij, dhe Khrushovi u shtrengua te jape doreheqjen nga pozicionet e tij partiako-shteterore. Ai doli ne pension dhe i ngrysi vitet e mbetura i harruar ne periferi te Moskes deri me 1971, kur vdiq.

Kategoritë: Kalendar

25 mars 1941 Jugosllavia firmos aleance me Hitlerin

Sht, 03/25/2017 - 04:00
Me 25 mars 1941, ne Luften II Boterore, Jugosllavia, pavaresisht nje deklarate te meparshme per neutralitet, nenshkroi Paktin Tri-Palesh, duke formuar nje aleance me fuqite e Boshtit, Gjermanine, Italine e Japonine. (Ne foto Adolf Hitleri dhe Princi Paul i Jugosllavise me 12 mars 1941)

Kombi Jugosllav, nje federate e nderlikuar e Serbeve, Kroateve e Slloveneve, ishte krijuar pas kolapsit te Perandorive Otomane e Austro-Hungareze ne fund te Luftes I Boterore, perandori te cilat zoteronin pjeset tokesore te asaj qe me vone u quajt Jugosllavi. E inaguruar si nje monarki kushtetuese, Jugosllavia lidhi miqesi te ngushte me Francen e Cekosllovakine gjate viteve mes dy luftrave boterore. Me shperthimin e Luftes II Boterore, dhe pas "Anschluss" (bashkimit te Gjermanise me Austrine), presioni u shtua mbi Jugosllavine per nje aleance me te ngushte me Gjermanine, pavaresisht deklarimit te neutralitet te saj. Frika e nje invazioni si ai i Frances e shtyne Jugosllavine te firmose nje "Traktat Miqesie" - nje mareveshje e shkurter formale politike - me 11 dhjetor 1940.

Me shtrirjen e luftes ne Ballkan, pas invazionit italin ne Greqi, per Hitlerin u be e domozdoshme, qe fuqite e Boshtit te kishin nje aleat ne rajon qe te sherbente si fortese kunder Aleateve ne rast te ndonje sulmi ndaj territoreve te fuqive te Boshtit. Ne takimin e 14 shkurtit 1941, Adolf Hitleri provoi pa rezultat te binde Kryeministrin Jugosllav Dragisa Cvetkovic ti bashkohej fuqive te Boshtit. Te nesermen, Kryeministri Britanik Winston Churchill kontaktoi mekembesin Jugosllav, Princin Paul, ne nje perpjekje inkuruajuese per te qendruar i vendosur para presionit gjerman. Per Aleatet ishte shume i rendesishem bashkepunimi i Jugosllavise per te penguar pushtimin e Greqise nga fuqite e Boshtit.

Por pas aleances se Mbretit Boris te Bullgarise me Gjermanine, Princi serb Paul u ndje i friksuar nga gjermanet, dhe me 20 mars ai i kerkoi qeverise jugosllave bashkepunim per te lejuar gjermanet te sulmonin Greqine. Qeveria nuk e pranoi kete kerkese ndersa kater ministra dhane doreheqjen si proteste per kete sugjerim. Por ky veprim nuk e pengoi kryeministrin jugosllav Cvetkovic te firmoste Traktatin Tri-Palesh me 25 mars 1941 ne Viene.

Dy dite me vone, ne pergjigje te aleances me Gjermanine, qeveria e Cvetkovicit u permbys nga nje front i bashkuar i fshatareve, kishes e ushtrise se zemeruar. Princi Paul u rrezua nga froni dhe ne vend te tij u vendos i biri, Mbreti Peter, 17 vjec. Nje qeveri e re u krijua, e drejtuar nga nje gjeneral i forcave ajrore, Dushan Simovic, qe menjehere e hodhi poshte Traktatin Tri-Palesh.
Ne me pak se dy jave, Gjermania e sulmoi Jugosllavine dhe e pushtoi me force.

Kategoritë: Kalendar

25 mars 1957 krijohet Tregu i Perbashket Europian

Sht, 03/25/2017 - 04:00
Me 25 mars 1957, Franca, Gjermania Perendimore, Italia, Hollanda, Belgjika dhe Luksemburgu nenshkruan ne Rome nje mareveshje qe themelonte Komunitetin Ekonomik Europian, i njohur ndyshe si Tregu i Perbashket Europian (TPE). TPE, qe filloi operimin ne janar 1958, ishte nje hap i rendesishem i Europes ne drejtim te bashkimit politiko-ekonomik te saj.

Me 25 mars, perfaqesuesit e gjashte vendeve Europiane nenshkruan dy traktate ne Rome. Njeri ishte per krijimin e Komitetit Europina te Energjise Atomike, qe kishte te bente me shfrytezimin e burimeve nukleare Europiane per qellime te zakonshme e paqesore. Ndersa tjetri krijoi Tregun e Perbashket Europian. Ne kete treg, barrierat tregetare mes anetareve u eleminuan gradualisht. Perfundimisht, investimet dhe kapitalet u lejuan te levizin lirshem brenda vendeve te komunitetit, dhe me 1967 ai quajt Komunitetit Europian.

Kategoritë: Kalendar

24 mars 1999 NATO fillon bombardimin kundër Jugosllavisë

Pre, 03/24/2017 - 04:00
Më 24 mars 1999, NATO filloi sulmet ajrore kundër Jugosllavisë me bombardimin e pozicioneve ushtarake serbe në Kosovë. Ofensiva e NATO-s erdhi në pergjigje të një vale të re të spastrimit etnik të lançuar nga forcat serbe kundër shqiptarëve të Kosovës më 20 mars.

Më 1918 Kosova u be zyrtarisht provincë e Serbisë, dhe ajo vazhdoi të jetë e tillë edhe pasi lideri Josip Broz Tito themeloi Republkikën Popullore Federale të Jugosllavisë më 1945, duke bashkuar në një shtet të vetëm Serbinë, Kroacinë, Bosnie-Hercegovinën, Malin e Zi, Slloveninë dhe Maqedoninë. Gjithsesi, Tito u shtrëngua të pranoj (në një farë mënyre) kërkesat e kosovarëve për një autonomi më të madhe, dhe pas 1974-s Kosova ishte pothuajse po aq e pavarur sa edhe shtetet e tjera të Jugosllavisë.

Serbët ishin kundër autonomisë së Kosovës, dhe më 1987 Sllobodan Milosheviç u zgjodh udhëheqës i Partisë Komuniste Serbe me premtimin për rikthimin e sundimit Serb në Kosovë. Më 1989, Miloshevici u bë Presidenti i Serbisë dhe menjëherë ai ndërhyri në Kosovë, duke eleminuar autonominë e saj më 1990, nëpërmjet dërgimit të trupave ushtarake që rrëzuan qeverinë kosovare. Ndërkohë, nacionalizmi serb e dërgoi federatën jugosllave drejt shkatërimit më 1991, dhe më 1992 kriza ballkanike degjeneroi në lufte civile. Nje shtet i ri Jugosllav, i përbërë vetem nga Serbia e Mali i Zi, u krijua, dhe Kosova filloi rezistencën e saj paqësore 4 vjeçare kundër sundimit Serb.

Më 1996 u krijua Ushtria per Çlirimin e Kosovës (UÇK), e cila filloi sulmet kundër policisë serbe në Kosovë. Me armë të mara nga Shqipëria, UÇK e riti aktivitetin e saj gjatë 1997, gjë që nxiti një ofensivë të madhe ushtarake serbe kundër luftëtarëve të UÇK-së, në zonën e tyre në Drenicë, gjate shkurt-marsit 1998. Dhjetra civil kosovarë u vranë, ndërsa rekrutimet në UCK u ritën jashtëzakonisht. Në korrik UÇK filloi një ofensivë në të gjithë Kosovën, duke marë nën kontroll pothuajse gjysmën e territorit të saj, para se të tërhiqej nga një kundër-ofensivë serbe në fund të asaj vere. Trupat ushtarake serbe nxorën jasht shtëpive të tyre mijra shqiptarë dhe masakruan civilë.

Në tetor, NATO kërcenoi Serbinë me sulme ajrore, dhe Milosheviçi ra dakort të lejonte kthimin e dhjetra mijra refugjatëve. Luftimet rifilluan shpejt, pas dështimit të bisedimeve mes shqiptarëve e serbëve në Rrambuje, France, në shkurt 1999. Me 18 mars, bisedimet e mëtejshme të paqes pësuan kolaps pas refuzimit të firmosjes nga pala serbe të një traktati që njihte autonominë e Kosovës, dhe dislokimin e NATO-s në Kosovë për të zbatuar këtë marëveshje. Dy ditë më vonë, ushtria serbe lançoi një ofensivë të re në Kosovë. Me 24 mars, sulmi ajror i NATO-s filloi.

Përveç pozicioneve ushtarake serbe, fushata ajrore e NATO-s vuri nën shënjestër edhe godinat qeveritare në Serbi si dhe infrastrukturën e vendit, me synim destabilizimin e regjimit të Milosheviçit. Ndërkohë ofensiva serbe në Kosove përzuri nga vendi dhjetra qindra mijra shqiptarë të Kosovës në drejtim të fqinjëve, Shqipëri, Maqedoni e Mali i Zi. Shumë nga këta refugjatë u dërguan në SHBA e në vende të tjera të NATO-s. Më 10 qershor, bombardimet e NATO-s përfunduan, kur Serbia ra dakort për një marëveshje paqeje, për terheqjen e trupave të saj nga Kosova dhe zëvëndësimin e tyre me trupat paqëruajtëse të NATO-s.

Përveç dy pilotëve amerikanë të vrarë gjatë një stërvitje në Shqipëri, asnjë personel tjetër i NATO-s nuk humbi jetën në 78 ditë operacion ushtarak. Gjithsesi, gjatë sulmit pati disa gabime në bombardime, që sollën vrasjen e një numri refugjatësh kosovarë, të disa anëtarëve të UÇK-së, si dhe të civilëve serb. Incidenti më i debatueshëm ndodhi më 7 maj kur u bombardua ambasada kineze në Beograd, ku u vranë tre gazetarë kinezë, gjë që provokoi një krizë diplomatike mes SHBA-së e Kinës.

Më 12 qershor, forcat e NATO-s hynë në Kosovë nga Maqedonia. Në të njëjtën ditë, forcat ruse arritën në kryeqytetin Prishtinë duke e shtrënguar NATO-n të pranonte një okupim të përbashkët.

Kategoritë: Kalendar

23 mars 1919 Mussolini krijon Partine Fashiste

4 orë 25 min më parë
Me 23 mars 1919, Benito Mussolini, nje veteran italian i Luftes I Boterore dhe botues i gazetes socialiste, u nda nga socialistet italian dhe formoi "Fasci di Combattimento", nje emer i kopjuar nga levizjet fshatare revolucionare italiane, apo "Bandat Luftuese", te shekullit 19. E njohur ndryshe si Partia Fashiste, organizata e krahut te djathte te Mussolinit, u angazhua te mbroje nacionalistet italian. Te veshur me uniforma te zeza, ata anoncuan nje program qe synonte terrorizimin dhe frikesimin e oponenteve majtiste.

Ne tetor 1922, Mussolini drejtoi fashistet ne marshimin e Romes, dhe Mbreti Emmanuel III, qe kishte pak besim ne qeverine e parlamentit italian, i kerkoi Mussolinit te formoje nje qeveri te re. Fillimisht, Mussolini, si kryeminister i kabinetit fashist, bashkepunoi me parlamentin italian, por pastaj i ndihmuar nga policia e tij brutale, shpejt ai u be nje diktator efektiv i Italise. Me 1924, nje kryengritje socialiste u shtyp, dhe ne janar te 1925 shteti fashist u themelua zyrtarisht, me Mussolinin si "Il Duce" - "Udheheqes".

Mussolini u beri thirrje ish aleateve perendimore te Italise per nje traktat te ri, por invazioni i tij brutal me 1935 ne Etiopi, i mbylli shtigjet per aleance me demokracite perendimore. Me 1936, Mussolini iu bashkua liderit nazist Adolf Hitler per te ndihmuar forcat nacionaliste te Frankos ne Luften Civile te Spanjes, gje qe nxiti firmosjen e nje traktati bashkepunimi te politikes se jashtme mes Italise e Gjermanise naziste me 1937. Megjithese revolucioni nazist i Adolf Hitlerit ishte modeluar sipas menyres se marrjes se pushtetit nga Mussolini ne Itali dhe ne perputhje me Partine Fashiste Italiane, perseri Italia fashiste dhe "Il Duce" mbeten partneret me te dobet te boshtit Berlin-Rome gjate Luftes II Boterore.

Ne korrik 1943, deshtimi i pepjekjeve te Italise ne lufte dhe invazioni i menjehershem i Aleateve, cuan ne nje rebelim brenda Partise fashiste. Dy dite pas renies se Palermos me 24 korrik, Keshilli i Madh Fashist refuzoi linjen politike te diktuar nga Hitleri tek Mussolini, dhe me 25 korrik Ducja u arrestua. Marshalli fashist Pietro Badoglio mori drejtimin e qeverise, dhe ne shtator Italia u dorezua pa kushte tek Aleatet. Tete dite me vone, gjermanet liruan Mussolinin nga burgu i Abruzzi Mountains, dhe ai u be lideri i territoreve te veriut te Italise qe ishin nen kontrollin gjerman. Me renien e Gjermanise ne prill 1945, Mussolini u kap nga partizanet italian dhe me 29 prill u egzekutua nga nje skuader pushkatimi se bashku me te dashuren e tij Clara Petacci, pas nje ceremonie te shkurter martese. Trupat e tyre u sollen ne Milano, ku u varen prej kembesh ne nje shesh publik.

Kategoritë: Kalendar

23 mars 1939 publikohet shenja OK

4 orë 25 min më parë
Me 23 mars 1939, inicialet "O.K." u publikuan per here te pare ne gazeten e Bostonit "The Boston Morning Post". Ato nenkuptonin shkurtimin e shprehjes "oll korrect", qe ne ate kohe thuhej gabim ne vend te "all correct" (te gjitha korrekt), OK hyri shpejt ne te foluren e cdo kujt ne Amerike.

Gjate fundit te 1930-s, ishte nje praktike e perhapur komunikimi mes te rinjve, thenia e fjaleve qellimisht gabim (spellim gabim), dhe pastaj keto fjale gabim ata i shkurtonin e i thonin me iniciale kur flisnin mes tyre. Nga te gjitha shkurtimet e atehershme, OK ishte shkurtimi qe ra me shume ne sy, pas publikimit si nje shaka ne gazeten e Bostonit "The Boston Morning Post". Popullariteti i saj shpertheu kur ajo filloi te perdorej nga politikanet. Sot, "OK" eshte bere nje term boterore, dhe padyshim nje prej "eksporteve" me te sukseshme gjuhesore te Amerikes.

Kategoritë: Kalendar

22 mars 1945 krijohet Lidhja Arabe

Mër, 03/22/2017 - 04:00
Me 22 mars 1945, u themelua Liga Arabe. Perfaqesues nga Egjipti, Siria, Libani, Transjordania, Arabia Saudite, Iraku dhe Jemeni u takuan ne Kairo per te formuar Lidhjen Arabe, nje organizate rajonale e shteteve arabe. E formuar per te nxitur rritjen ekonomike ne rajon, per te zgjidhur kontradiktat mes anetareve te saj, dhe per te koordinuar synimet politike, anetaret e Lidhjes Arabe formuan nje keshill, ku cdo shtet kishte nje vote. Kur shteti i Izraelit u krijua me 1948, Lidhja Arabe sulmoi Izraelin por nuk mundi te triumfoje. Dy vite me vone, vendet e Liges Arabe neneshkruan nje traktat reciprok mbrojtje. Me vone edhe pesembedhjete vende te tjera arabe iu bashkuan organizates e cila themeleoi nje treg te perbashket me 1965.

Kategoritë: Kalendar

21 mars 1804 miratohet Kodi i Napoleonit

Mar, 03/21/2017 - 04:00
Me 21 mars 1804, u aprovua kodi i Napoleonit ne France. Pas kater vite debati dhe planesh, Perandori i Frances Napoleon Bonaparte injektoi nje kornize te re ligjore per Francen, e njohur si "Kodi i Napoleonit". Kodi Civil i dha Frances se pas-revolucionit grupin e pare koherent te ligjeve per pronen, marredheniet me kolonite, familjen, dhe te drejtat individuale.

Me 1800, gjenerali Napoleon Bonaparte, si diktator i ri i Frances, filloi punen per rishikimin e sistemit te prapambetur e te kalbur ligjore francez. Ai themeloi nje komision special, te drejtuar nga J.J. Cambaceres, qe drejtoi ne 80 raste komisionin, ndersa Napoleoni drejtoi me shume se gjysmen e sesioneve. Ne mars te 1894, Kodi i Napoleonit u miratua perfundimisht.

Kodi rregullonte disa dege te ligjit, perfshire ligjin tregetare dhe ate kriminal, dhe e ndante ligjin civil ne dy kategori, te prones e te familjes. Kodi i Napoleonit i bente burrat me te forte ne familjet e tyre, reduktonte te drejtat individuale te grave, si dhe te drejtat e femijeve te paligjshem. Gjithashtu, te gjithe burrat kishin te drejta te barabarta dhe te drejten e trashegimise fetare. Ligji u aplikua ne te gjitha territoret nen sundimin francez dhe influencoi ne shume vende te Europes dhe te Amerikes e Jugut.

Kategoritë: Kalendar

21 mars 1980 SHBA bojkoton Lojrat Olimpike te Moskes

Mar, 03/21/2017 - 04:00
Me 21 mars 1980, Presidenti amerikan Carter u anoncoi atleteve amerikane vendimin per bojkotin e olimpiades se Moskes. Presidenti Jimmy Carter informoi nje grup te atleteve te SHBA-se, se ne pergjigje te agresionit sovietik te dhjetorit 1979 ne Afganistan, SHBA do te bojkotonin lojrat olimpike te Moskes 1980. Ai ishte bojkoti i pare dhe i vetem qe SHBA u bente lojrave olimpike.

Pas invazionit te BS ne Afganistan ne dhjetor 1979, per te mbajtur ne kembe nje qeveri jo stabile pro-sovietike, SHBA reagoi menjehere ashper. Ajo nderpreu negociatat e armatimit me sovietiket, e denoi aksionin rus ne OKB, dhe kercenoi me bojkot te lojrave olimpike te Moskes te 1980. Kur sovietiket refuzuan te terheqin trupat e tyre nga Afganistani, Presidenti Carter finalizoi vendimin e tij per bojkot te lojrave. Me 21 mars 1980, ai u takua me rreth 150 atlete dhe tranjere te SHBA-se per te sqaruar vendimin e tij. Ai u shpjegoi atyre se, "Une kuptoj si ju ndjeheni," dhe njohu deshprimin e tyre. Sidoqofte, Carter mbrojti aktin e tij, dhe deklaroi "cfare ne jemi duke bere mbron parimet dhe kualitetin e Olimpiades, dhe jo e demton ate." Shume nga atletet u tronditen nga ky lajm. Njeri prej tyre deklaroi se, "Si qytetare une e suportoj ate vendim, por si atlet, ai eshte nje vendim i rende." Te tjeret deklaruan se presidenti po e politizonte olimpiaden. Shumica e tyre e pranuan vetem per sy e faqe vendimin e Carterit.

Vendimi i SHBA-se per bojkotin e lojrave olimpike te 1980 nuk pati impakt ne veprimet sovietike per Afganistanin (trupat sovietike nuk u terhoqen dhe per nje dekade tjeter), por gjithsesi ai demtoi lojrat e Moskes. Ne fakt nuk ishte hera para qe diplomacia e Luftes se Ftohte nderhynt deri ne aktivitetet nderkombetare sportive. BS kishte refuzuar me pare Kampionatin Boterore te Futbollit te 1973 na Kili, per shkak te permbysjes dhe vdekjes se presidentit majtist kiliane ate vit.

Kategoritë: Kalendar

14 mars 1879 lind Albert Einstein

Mar, 03/14/2017 - 04:00
Me 14 mars 1879, lindi ne qytetin gjerman Ulm, Albert Einstein, djali i nje inxhinieri elektrik me prajardhje hebreje. Pas femijerise ne Gjermani e Itali, Einstein studioi fizik e matematik ne nje Akademi Politeknike Federale ne Zyrih, Zvicer, ku gjithashtu u be dhe qytetar zviceran, dhe me 1905 mori Ph.D. nga Universiteti i Zyrihut, ndersa punonte ne zyren e patentave te Zvicres, ne Berne.

Me 1916 ai publikoi librin "Bazat e Teorise se Pergjithshme te Gravitetit", teori e cila u verifikua nga studiues te astronomise me 1919, dhe me vone u konfirmua nga shkenctare.
Gjate dekades ne vijim, Einstein vazhdoi te kontriboj ne fushen e teorise se gravitetit. Si nje figure publike e njohur boterisht, ai gjithashtu u perfshi edhe ne politike, duke folur hapur kunder militarizimit te Gjermanise. Nje gje e tille e beri ate nje figure jo popullore, dhe pas marrjes se pushtetit nga Adolf Hitler me 1933, ai dorezoi shtetesine gjermane dhe u largua nga vendi.

Me vone ai u vendos ne SHBA, ku pranoi nje post ne Institutin e Studimeve te Avancuara, pozicion ne te cilin do qendronte deri ne fund te jetes se tij. Me 1940 u be qytetar amerikan.

Me 1939, pavaresisht besimit te tij te gjate ne pacifizem, ai ra dakort ne emer te nje grupi shkencetaresh ti shkruante Presidentit Rusvelt ne lidhje me kerkimet ne fushen e armeve atomike. Si shume shkencetare te tjere ai i trembej faktit se mos Gjermania vihej ne zoterim te kesaj arme. Gjithsesi ai nuk luajti rol ne prodhimin e armes atomike amerikane qe u perdor kunder Japonise. Pas luftes, ai beri thirrje per krijimin e nje qeverie boterore qe do te kontrollonte teknologjine nukleare dhe do te parandalonte konfliktet e ardhshme.

Albert Einstein, nje nga mendjet me krijuese te historise se njerezimit, vdiq ne Princeton me 1955.

Kategoritë: Kalendar

13 mars 1881 vritet Cari rus Aleksandri II

Hën, 03/13/2017 - 04:00
Me 13 mars 1881, u vra cari rus Aleksandri II. Sunduesi i Rusise qe nga 1855, u qellua ne rruget e St. Petersburgut nga nje bombe e hedhur prej nje anetari te grupit revolucionar "Vullneti i Popullit". Kjo organizate e themeluar me 1879, praktikonte terrorizmin dhe vrasjet per te permbysur autokracine cariste ruse. Ata vrane shume zyrtare dhe bene disa tentativa per te vrare carin, te cilen me ne fund arriten ta realizojne me 13 mars 1881.

Si car, Aleksandri kishte beri shume per te liberalizuar dhe modernizuar Rusine, perfshij dhe heqjen e skllaverise me 1861. Megjithate, kur autoriteti i tij kontestohej, ai behej represiv, dhe sulmonte levizjet per reforma politike. Per ironi, diten qe ai u vra, kishte firmosur nje proklamate per krijimin e dy komisioneve legjislative me perfaqesues te zgjedhur indirekt.

Pas vrasjes vendin e tij e zuri djali i tij i madh, 36 vjecari Aleksandri III, qe hodhi poshte proklamaten kushtetuese te te jatit. Vrasesi i Aleksandrit te II u arrestua e u var, dhe organizata "Vullneti i Popullit" u shtyp.

Kategoritë: Kalendar

12 mars 1938 Gjermania anekson Austrine

Dje, 03/12/2017 - 05:00
Me 12 mars 1938, ne Lufen e II Boterore, Gjermania aneksoi Austrine.
Qe ne fillim te 1938, nazisten austriake komplotuan per te dyten here, ne kater vjet, kunder qeverise austriake, per ta bashkuar vendin me Gjermanine. Kancelari austriak Kurt von Schuschnigg, pasi u vu ne dijeni te komplotit, takoi liderin nazist Adolf Hitler, duke shpresuar me kote qe te ruhej pavaresia e Austrise me kusht qe shume figura naziste te beheshin pjese e kabinetit qeveritar. Me 9 mars, Schuschnigg kerkoi nje plebishit qe do te percaktonte aneksim apo jo. Para se plebishiti te votohej, Schuschnigg u dorezua para presionit te Hitlerit dhe dha doreheqjen me 11 mars. Ne fjalen e doreheqjes, i ndodhur nen presionin nazist, ai kerkoi qe te mos behej ndonje rezistence kunder avancimit te trupave gjermane ne Austri.

Te nesermen, me 12 mars, Hitleri shoqeroi trupat gjermane ne Austri, ku turmat entuziaste e priten ate. Hitleri caktoi nje qeveri te re naziste, dhe me 13 mars u proklamua bashkimi. Austria u shnderua ne nje shtet federal brenda Gjermanise deri ne fund te Luftes II Boterore, kur forcat e Aleateve e deklaruan bashkimin (Anschluss) te pavlefshem dhe rikthyen nje Austri te pavarur. Kurt von Schuschnigg, qe ishte arrestuar menjehere pas doreheqjes, u lirua me 1945.

Kategoritë: Kalendar

12 mars 1947 doktrina Truman per Greqine e Turqine

Dje, 03/12/2017 - 05:00
Me 12 mars 1947, Presidenti amerikan Truman anoncoi "Doktrinen Truman". Ne nje fjalim dramatik ne Kongresin amerikan, Presidenti Harry S. Truman kerkoi qe SHBA te asistonte me ndihme Greqine dhe Turqine kunder dominimit komunist ne vend.
Ne shkurt 1947, qeveria britanike informoi SHBA-ne se ajo nuk mund te jipte me ndihme ekonomike e ushtarake per Greqine e Turqine. Administrata amerikane e presidentit Truman besonte se te dy keto vende ishin nen kercenimin komunist gje qe e shtynte ate te ndermerte hapa te rendesishem kunder BS-se. Ne Greqi, forcat majtiste po luftonin kunder qeverise mbreterore greke qe prej mbarimit te Luftes se II Boterore. Ne Turqi, Bashkimi Sovietik kishte pretendime per dominimin e Dardaneleve, nje pike strategjike qe kontrollonte nga Deti i Zi deri ne Mesdhe.

"Doktrina Truman" ishte ne fakt nje deklarim i Luftes se Ftohte dhe perpjekje per perfshirjen e Greqise e Turqise ne kampin perendimore. Sipas saj, Bashkimi Sovietik ishte ne qender te te gjithe aktivitetit komunist boterore; komunizmi mund te nderhynte me sulme nga jashte ose subvencione te brendeshme ne keto vende; dhe SHBA duhet tu siguronte asistence ekonomike e ushtarake vendeve te mesiperme per ti shpetuar nga invazioni komunist. Truman kerkoi 400 milion dollare per te dy keto vende, dhe kongresi i miratoi ato pas 2 muajsh.

Por, jo te gjithe perqafuan llogjiken e Trumanit. Nje pjese besonin se kryengritesit ne Greqi nuk suportoheshin nga BS por nga Jugosllavia e Titos, qe ishte prishur me BS-ne nje vit me pare. Pervec kesaj, sovietiket nuk po kerkonin dominim ne Dardanele, por vetem kerkonin qe kjo pike e rendesishme strategjike te mos perdorej nga armiqte e tyre si gjate Luftes II Botere nga Gjermania naziste. Nga ana tjeter, nuk ishte e sigurte se sa do te ndikonte asistenca amerikane ne vendosjen e demokracive ne Greqi e Turqi. Ne fakt, te dy vendet instaluan qeveri te ekstremit te djathte ne vitet ne vijim pas "Doktrines Truman". Gjithsesi, "Doktrina Truman" u perkrah gjeresisht ne SHBA, dhe ajo ndikoi ne marredheniet SHBA-BS ne 40 vitet ne vijim.

Kategoritë: Kalendar

11 mars 1958 nje bombe atomike bie ne Karolinen e Jugut

Sht, 03/11/2017 - 05:00
Me 11 mars 1958, nje avion luftarak amerikan B-47 qe po fluturonte nga shteti i Georgias (SHBA) per ne Britanine e Madhe, leshoi aksidentalisht, rreth ores 4:34 pasdite, nje bombe atomike ne qytetin Mars Bluff te Karolines se Jugut. Bomba ra mbi nje shtepi dhe shpertheu pjesa e saj me eksploziv te zakonshem, por jo mbushja atomike, duke krijuar nje re te madhe ne forme kerpurdhe dhe nje krater ne toke ne permasat 25m gjeresi dhe mbi 10m thellesi. Asnje nuk u vra ndersa disa njerez u plagosen. Ishte fat qe nuk shpertheu mbushja nukleare.

Kategoritë: Kalendar

11 mars 1990 Lituania deklaron pavaresine

Sht, 03/11/2017 - 05:00
Me 11 mars 1990, Lituania shpalli pavaresine nga Bashkimi Sovietik, duke qene keshtu e para republike sovietike qe bente nje gje te tille. Qeveria sovietike iu pergjigj republikes Balltike me embargo te naftes dhe bllokade ekonomike, dhe me vone dergoi trupat ushtarake.

Lituania ishte nje vend qe egzistonte prej 3000 vjetesh, dhe gjate periudhes mediaveliane ajo ishte nje nga shtetet me te medhenj ne Europe, me shtrirje nga Rusia e sotme deri ne Detin e Zi. Ne fund te shekullit te 14, Lituania u bashkua me Polonine duke formuar nje komunuelth, dhe me ndarjen e Polonise me 1795, Lituania u aneksua nga Rusia.

Ne shekullin e 19, Lituania filloi rizgjimin, dhe me firmosjen e traktatit te Brest-Levost mes Rusise e Gjermanise me 1918, ajo fitoi pavaresine. Megjithate, ne dy dekadat e ardhshme, Polonia, Gjermani dhe Rusia nderhyne ne punet e brendeshme te Lituanise. Me 1940 sovietiket e pushtuan vendin, por me 1941 ato u zevendesuan nga nazistet gjermane. Gjate Luftes II Boterore, shume lituaneze luftuan krah gjermaneve kunder ruseve, por me 1944 vendi u clirua nga sovietiket dhe nje rregjim komunist u instalua ne Lituani.

Ne fund te 1980, teoria e liderit sovietik Mikhail Gorbachev, "glasnost" (apo teoria e hapjes), e beri Lituanine te rishikoje identitetin e saj, dhe me 11 mars 1990, ajo deklaroi pavaresine formale. Qe me 1988 vendi drejtohej nga nje koalicion jo komunist qe kishte shumicen ne parlament. Ne janar 1991, trupat ushtarake dhe tanket sovietike sulmuan kryeqytetin e vendit Vilnius, duke krijuar nje shteterrethim qe zgjati deri me 6 shkurt 1991, kur BS, tashme e rrenuar, ra dakort te njohe pavaresine e Lituanise dhe republikave te tjera Balltike (Estonise e Letonise).

Kategoritë: Kalendar

11 mars 2004 bomba terroriste ne trenat e Madridit

Sht, 03/11/2017 - 05:00
Me 11 mars 2004, nje sulm terrorist goditi trenat e Madridit. 191 njerez u vrane dhe rreth 2000 u plagosen, kur 10 bomba shperthyen ne 4 trena, ne tre pjese te ndryshme te stacionit te trenit te Madridit, gjate pikut te levizjes ne mengjes. Sic u zbulua me vone, bombat ishin komanduar nga telefona celulare.
Sulmi terrorist, me vdekjepruresi ne Europe kunder civileve qe nga 1988 (shperthimi i aeiroplanit Lockerbie), fillimisht u dyshua se ishte veper e grupit seperatiste te Baskeve, ETA. Ky version ra shpejt pas provave te grumbulluara per nje grup islamist, qe u mendua se kishte vepruar ne emer te Al-Qaidas.

Shume njerez ne Spanje dhe ne bote e pane kete sulm si hakmarrje per pjesmarrjen e Spanjes ne luften ne Irak, ku rreth 1400 ushtare spanjolle ishin dislokuar atje. Sulmi u be vetem dy dite para zgjedhjeve te pergjithshme ne Spanje, te cilat i fituan socialistet qe ishin kunder luftes. Qeveria e re, e udhehequr nga kryeministri Jose Luis Rodriguez Zapatero, i terhoqi trupat spanjolle nga Iraku deri ne majin e 2004-s.

Nje bombe e dyte u tentua te perdorej me 2 prill ne trenin e shpejtesise se larte, por pa sukses. Te nesermen policia spanjolle arrestoi te dyshuarit ne nje apartament te Madridit. Gjate operacionit te policise shume te dyshuar vrane veten si dhe nje agjent policie u vra ne nje apartament nga shperthimi i nje bombe. 29 persona u arrestuan dhe gjyqi i tyre filloi ne mars te 2007.

Ne kujtim te viktimave te 11 marsit, nje memorial (ne foto) me peme ulliri dhe qiparos u mboll ne parkun El Retiro te Madridit.

Kategoritë: Kalendar

7 mars 1896 Alexander Graham Bell shpik telefonin

Mar, 03/07/2017 - 05:00
Me 7 mars 1896, 29 vjecari Alexander Graham Bell, mori nje patente per shpikjen e tij te re revolucionare - telefonin.

I lindur ne Skoci, Bell, punoi ne Londer me babane e tij, Melville Bell, ne berjen e shkrimeve te dukshme, nje sistem shkrimi qe perdorej per shurdhet. Me 1870, Bell shkoi ne Boston (SHBA), ku gjeti nje pune si mesues tek nje shkolle shurdhesh. Me vone ai u martua me njeren prej studenteve te tij, Mabel Hubbard.

Gjate jetes ne Boston, Bell shfaqi interes ne transmetimin e fjaleve nepermjet telit. Me ndihmen e Thomas A. Watson, nje punonjes i dyqanit te makinave ne Boston, Bell zhvilloi nje prototip. Nga ky telefon i pare, kujtohet mesazhi i pare i Bell per asistentin e tij: "Zoti Watson, hajde ketu, Me duheni."

Kategoritë: Kalendar

6 mars 1899 krijohet Aspirina

Hën, 03/06/2017 - 05:00
Me 6 mars 1899, zyra e patentave ne Berlin rregjistroi Aspirinen ne emer te kompanise farmaceotike, Friedrich Bayer & Co.

Me 6 Mars 1475, u lind Michelangelo Buonarroti, artisti dhe skulptori i madh italian. Ai lindi ne nje fshat te vogel te Caprese. Djali i guvernatorit te krahines, ai u rrit ne Firence, nje qender e levizjeve te hershme artistike, ku u be nje artist dhe piktor qe ne moshen 13 vjec.

Michelangelo punoi deri e vdekjen e tij me 1564 ne moshen 88 vjec. Puna e tij perbehet prej nje numri te madh skulpturash, freskos, skica arkitekture dhe piktura, shumica e te cilave jane te paperfunduara dhe disa jane te humbura. Ai ishte gjithashtu nje poet, dhe rreth 300 poema te tij jane te ruajtuara. Ne kohen e tij ai njihej si artisti me i madh i Europes, dhe sot ai mbahet si njeri prej artisteve me te medhenj te te gjithe kohrave.

Me 6 mars 1902, u themelua Klubi i Futbollit te Madridit nga nje grup tifozesh ne Madrid, Spanje. Ma vone ai u be i njohur me emrin Real i Madridit, nje nga klubet me te suksesshme te futbollit ne Europe gjate shekullit te 20.
Me uniformat e tyre blu dhe bardhe (te inspiruara nga fanellat e nje klubi anglez), Madridi filloi te bej emer ne Spanje pothuajse menjehere. Nga 1905-1907, nen drejtimin e tranjerit te pare, anglezit Arthur Johnson, ekipi fitoi tre tituj me rradhe ne ligen spanjolle, e njohur si La Liga. Keto ishin te parat prej 29 La Ligave te fituara deri ne vitin 2006, perfshij ketu edhe pese tituj rresht nga 1986-1990.

Ne vitin 2000, FIFA e zgjodhi Realin e Madridit si klubin me te mire te futbollit te shekullit te 20. Dy vite me vone klubi festoi 100 vjetorin e krijimit. Reali i Madridit ka fituar nje rekord prej 9 kupash kampionesh, 7 super kupa ne spanje dhe 3 kupa kampionesh te botes. Reali eshte nje prej klubeve te pakta qe akoma operon nen pronesine e anetareve te tij.

Kategoritë: Kalendar

5 mars 1953 vdes Stalini

Dje, 03/05/2017 - 05:00
Më 5 mars 1953, vdiq në Moskë Josif Stalini, lideri i Bashkimit Sovietik që nga 1924.
Isoeb Dzhugashvili ishte lindur më 1889 në Gjeorgji, në atë kohë pjesë e Perandorisë Ruse. Djali i një babai pijanec që e rrihte mizorisht, dhe i një nëne rrobalarëse, Stalini mësoi rusisht (që e foli me një akcent të rëndë gjithë jetën) në një Kishë Ortodokse. Ndërsa studionte të bëhej prift, ai filloi të lexonte fshehurazi Karl Marksin dhe të tjerë revolucionarë majtistë. Sipas versionit komunist, ai u përjashtua nga shkolla për këtë, por në fakt mund të jetë përjashtuar për shkak të shëndetit të dobët.

Më 1900 Stalini u bë një revolucionar aktiv, duke marrë pjesë në demontratat dhe grevat e punëtorëve. Ai iu bashkua Bolshevikëve dhe u bë një nxënës i verbër i Leninit.

Pas vdekjes së Leninit më 1924, Stalini filloi konsolidimin e pushtetit të tij, duke eleminuar fizikisht dhe dënuar me burg kundërshtarët politik.

Kategoritë: Kalendar
Kritiket-Blog Letersi Kritika-dejavu Kalendar