Skip to content

Hije greke mbi Epir

03. 03. 2010 nga Ana

Version i përshtatshëm për printim

Qe pas revolucionit grek dhe shpalljes se pavaresise se Greqise, qendrimi i ketij shteti fillimisht ndaj shqiptareve dhe me vone edhe ndaj shtetit shqiptar, ka levizur gjithmone ne diapazonin nga jomiqesor deri ne shovinist agresiv, me pretendime here te hapura e here te fshehura, sidomos ndaj jugut te Shqiperise. Sipas nje hipoteze, (e cila do te ishte nje teme e bukur doktorate per ndonje historian shqiptar), perpara Revolucionit Grek, mendimtare patriote shqiptare dhe greke kane punuar se bashku per hartimin e nje platforme per clirimin e te dy vendeve nga Turqia, e cila nenkuptonte edhe nje bashkerendim te forcave deri ne fitoren e perbashket. Thuhet gjithashtu se u ra dakord per te filluar me clirimin e Greqise, pas te cilit clirimi i Shqiperise do te ishte shume me i lehte, pasi ishte me larg Turqise dhe kishte edhe faktore te tjere favorizues. Ne kuader te kesaj marreveshje, shqiptaret i dhane tonin, mendjen dhe gjakun revolucionit grek, ne drejtim dhe pjesemarrje, duke u bere faktori kryesor per clirimin e ketij vendi. Si kujtese historike per kontributin shqiptar ne revolucionin grek, permendim se drejtuesit dhe luftetaret kryesore te revolucionit grek ishin shqiptare (sot heronj kombetar te ketij vendi), se ne seancen e pare te parlamentit grek eshte folur edhe shqip dhe se uniforma kombetare (shihni ushtaret greke tek bejne roje nderi perpara parlamentit te ketij vendi) ne te vertete eshte kostum kombetar i Jugut te Shqiperise. Fill pas fitores se revolucionit grek, ne plan te pare doli pabesia dhe dinakeria greke, (te njohura qe ne lashtesi, te cilat ne nje mase te madhe kane percaktuar dhe psikologjine e Perandorise Bisantine e njohur ne histori per intrigat makabre), te cilat u aplikuan ne 2 drejtime: Se pari, greket harruan teresisht premtimet e dhena per clirimin e Shqiperise dhe Shqiperia mbeti edhe 80 vjet nen sundimin turk. Kjo periudhe ka qene fatale per kombin shqiptar , per faktin se gjate kesaj periudhe, nga qe shqiptaret dhe historia e tyre ishin “mall pa zot”, greket iu vune punes dhe arriten te pervetesojne historine tone dhe per te perligjur kete vjedhje te paster historike vazhdojne edhe sot te kene pretendime territoriale mbi vatrat jashte kufirit grek, ku eshte prodhuar kjo histori. Se dyti, heronjte shqiptare te revolucionit grek ose u menjanuan, ose u vrane duke “i shperblyer” per kontributin e dhene dhe duke e bere revolucionin grek “nje ngjarje te paster greke”.

Pas pavaresise

Pas shpalljes se pavaresise se Shqiperise ne 1912 dhe deri pas mbarimit te Luftes se II-te Boterore, politika greke ndaj Shqiperise dhe shqiptareve ka vazhduar ne 3 drejtime: spastrimi etnik i Camerise, pretendimet per Vorio-Epirin dhe perpjekjet per te penguar konstituimin dhe me pastaj per te kontrolluar Kishen Ortodokse Autoqefale Shqiptare. Megjithese secili nga keto drejtime meriton analize ne vetvete (gje qe do ta zgjaste shume kete shkrim), permbledhtazi po jap vetem pikemberritjet e realizuara greke ne kete periudhe. Persa i perket Camerise, greket ne nje mase te madhe ia arriten qellimit per spastrimin e saj etnik. Greket deshtuan ne pretendimet e tyre per Vorio-Epirin, megjithese arriten te shpallin te ashtuquajturat “Republike te Vorio-Epirit” apo “Autonomi te Himares”, duke perfituar nga trazirat, kaosi dhe anarkia qe sundonte Shqiperine ne vitet e para pas pavaresise. Disfata e ketyre inisiativave greke ndodhi per 2 aresye: se pari nga kundershtimi dhe lufta qe bene shqiptaret patriote ne mbrojtje te viseve te tyre, dhe se dyti, nga mosperkrahja prej faktorit nderkombetar te kohes te ketyre inisiativave greke, i cili mbronte projektin e vet per Shqiperine dhe ne nje fare menyre nuk deshironte qe ti “bihej ne qafe” me tej ketij kombi. Persa i perket Kishes Ortodokse, kjo vecanerisht me kontributin thelbesor historik te Fan Nolit, mori tiparet kombetare shqiptare, me statut, objektiva dhe gjuhe kombetare te veprimtarive kishtare. Me tej, eshte Zogu qe ka merite historike ne raportet me Greqine, pasi per 14 vjet nuk pranoi asnje peshkop grek te emeruar nga Patriarkana greke, nje pervoje historike kjo, qe per fat te keq nuk u ndoq nga drejtuesit e Shqiperise ne fillim te viteve 90, gje qe solli ne krye te KOASH, ne kundershtim te hapur me statutin e saj dhe te interesave kombetare shqiptare, peshkopin grek Janullatos. Ky i fundit, krahas se qeni klerik dhe luftetar per ortodoksi , eshte nje dore e zgjatur e Greqise per te realizuar interesat greke ne Shqiperi. Ketyre viteve iu perket edhe sulmi italian mbi Greqine nga territori shqiptar (i pushtuar aso kohe nga Italia) gjate Luftes se II-te Boterore , i cili eshte perdorur nga Greqia per te mbajtur ne fuqi ligjin e luftes me Shqiperine per rreth 70 vjet. Sado absurd dhe pa baze juridike e historike qe te jete e te tingelloje sot ky ligj (absurditeti shtohet edhe me shume,pasi me kete vend kemi edhe Traktatin e Miqesise te firmosur nga presidentet respektive ne vitin 1996), ne optiken greke ky mbahet per nje logjike dhe qellim te caktuar. Thenia shekspiriane se “cdo marrezi ka logjiken e saj” ketu gjen vend me se miri. Kur qe nga lashtesia vjen shprehja “ua kam friken danajve [grekerve] edhe kur sjellin dhurata” cfare mund te thuhet kur mbajne ne fuqi ligje lufte?

Vitet e komunizmit kane prodhuar pak ngjarje ne raportet greko-shqiptare. Ndersa Shqiperia mbeti vend komunist, Greqia- nje vend tipik ballkanik per nga niveli zhvillimor dhe psikologjia- u inkuadrua ne organizmat ekonomike dhe ushtarake perendimore dhe gezoi privilegje te medha dhe njekohesisht teresisht te pamerituara ekonomike dhe politike prej tyre. Kjo ndodhi ne kuader te logjikes se luftes se ftohte, nga frika se mos Greqia do te dorezohej ne bllokun lindor duke i siguruar keshtu bllokut komunist dhe Bashkimit Sovjetik epersi te jashtezakonshme strategjike (levizja komuniste greke dhe ortodoksia, dmth feja e njejte me shumicen e lindjes komuniste e favorizonin nje kalim grek ne bllokun lindor). Ndersa investimet perendimore sollen zhvillim ekonomik e stabilitet politik (i cili here-here Greqise i ka munguar), psikologjia greke (kjo ndryshon me ngadale) dhe vecanerisht nacionalistet dinosaure greke mbeten prapa, vecanerisht persa i perket qendrimit ndaj Vorio-Epirit. Kufiri ishte i ngrire, i mbrojtur mire nga ana shqiptare dhe gadishmeria per ta mbrojtur nuk mungonte (e provuar ne provokacionet greke te Gushtit 1949). Ceshtja came nuk u ngrit kurre as ne plan kombetar, as ne plan nderkombetar. Me perjashtim te ndonje jargavitje mbi miqesine midis popullit shqiptar dhe atij grek ne librin e E. Hoxhes “Dy popuj miq”, shqiptaret kane vazhduar te jene mosbesues ndaj Greqise. Gjate viteve te lejimit te fese ne Shqiperi, roli i drejtuesve ortodokse erdhi duke u zbehur gradualisht dhe duke analizuar disa dokumenta kishtare te atyre viteve, gati thuhej se ata ishin shnderruar ne “ndihmes te partise” per edukimin e ortodoksve shqiptare. Per lidhje apo per vartesi nga kisha greke as nuk behej fjale, (te pakten jo hapur apo zyrtarisht). Nga ana greke, nacionaliste dhe kisha greke, me perkrahjen edhe te shtetit grek te te gjitha ngjyrave (ne realitet shteti grek ka shume elemente te nje teokracie), nuk pushuan se luftuari per Vorio-Epirin, me organizata, propagande, aktivitete e provokime. Gjate viteve te komunizmit, kjo veprimtari zhvillohej teresisht jashte Shqiperise, kryesisht ne Greqi dhe brenda rradheve te lobit grek ne Amerike.

Pas viteve 90 , me zhvillimet demokratike ne Shqiperi, naiviteti (apo tradhetia) e politikaneve tane pa kujtese historike, iu krijoi mundesi grekeve qe keto aktivitete ti transferojne dhe zhvillojne brenda Shqiperise, duke e amplifikuar se tepermi impaktin e tyre antishqiptar. Zhvillimet demokratike ne Shqiperi cuan ne vendosjen e pluralizmit politik dhe hapjen e vendit ndaj botes. Krahas aspekteve pozitive te pamohueshme dhe slloganeve mbi partneritetin shqiptaro-grek, hapja e Shqiperise ekonomikisht te dobet dhe politikisht te brishte u shfrytezua nga Greqia per te shtuar dominimin grek, i cili ka arritur permasat e nje rreziku kombetar. Ne aspektin politik, greket aktualisht kane nje parti te kamufluar me emrin Partia per Mbrojtje te te Drejtave te Njeriut, dhe nje organizate jopartiake Omonia, me strukture, statut, qellim e aktivitete te pastra greke. Ka perpjekje per te formuar edhe nje parti te paster te grekeve te Shqiperise (nqs nuk eshte krijuar), per ti perfaqesuar me mire interesat e tyre. Pra, greket e ndjejne veten te forte dhe i shprehin hapur qellimet e tyre, dmth, pa pasur nevoje per fshehtesine apo dinakerine e tyre proverbiale. Kjo tregon qarte qe ata kane perparuar shume ne objektivat e tyre. Ne menyre te vecante, organizata Omonia dhe vecanerisht kryetari i saj dhe i Bashkise se Himares, shqiptari bastard Vasil Bollano, flasin hapur per clirimin e Vorio-Epirit. Ky renegat, arrin te krahasoje Himaren (kupto Vorio-Epirin nen sundimin shqiptar) me Kosoven dhe kerkon ekuivalence ne trajtimin e tyre, heq sinjalistiken rrugore ne gjuhen shqipe, perfshi edhe rrugen nacionale, qe kalon neper Bashkine e Himares, nuk zbaton protokollet dhe injoron qeveritaret shqiptare, injoron flamurin dhe gjuhen shqipe ne aktivitetet e tij si kryebashkiak, nuk njeh gjykatat shqiptare dhe as vendimet e tyre, ben thirrje te hapur per pretendime territoriale ndaj Shqiperise, nderkombetarizon problemin e Vorio-Epirit deri tek zv.presedenti amerikan dhe shteti shqiptar nuk merr asnje mase ndaj tij! Kulmi i qendrimit destruktiv grek ne Shqiperi ishin ngjarjet e vitit 1997 dhe sikur mos te kishte qene nderhyrja e nje fuqie tjeter, e cila nuk donte shpartallimin teresor te Shqiperise, qe veproi sipas parimit “enough is enough”, “fqinji i mire Greqia” kishte per ti dhene kombit shqiptar nje goditje te pariparueshme. Krahas investimit per te ngritur politikisht greket e Shqiperise, Greqia ka bere nje pune te “lavderueshme” edhe me forcat politike shqiptare te te dy kraheve. Servilizmi dhe nenshtrimi i politikaneve tane te te gjitha ngjyrave ndaj politikes dhe politikaneve greke, pa frike mund te thuhet se e ka kaluar vijen e kuqe te tradhetise kombetare. Marreveshja mbi detin dhe ngritja e memorialit te te reneve greke “per mbrojtjen e Greqise” ne thellesi te territorit shqiptar, eshte tradheti ndaj historise se kombit tone. Sipas parimit pragmatist “qellimi justifikon mjetin”, etja greke per martire greke te rene ne mbrojtje te Greqise ne token tone arrin permasat e makabritetit, kur ne nje fshat te Permetit, eshtrat e nje nuseje fatkeqe shqiptare, me zinxhir floriri ne qafe (sa mire qe nuk eshte tretur floriri) do te shiteshin per eshtra te ushtareve greke, mjafton qe te plotesohet numeri i te reneve per kete ngjarje legjendare te patriotizmit grek. Por grekeve aq ju ben. Nje dicka eshte e sigurte: absurditetin grek do ta fshije koha dhe ajo qe mbetet per brezat qe do te vijne do te jene varrezat dhe memoriali, te cilat do te sherbejne si prove e argument i pretendimeve greke. Per greket qe pretendojne se rrenjet e helenizmit shkojne deri ne Ukraine, Permeti eshte shume afer, megjithese as veriu i Greqise kurre nuk ka qene i banuar me greke.
Ne aspektin ekonomik situata nuk eshte me e favorshme. Ne Greqi punojne rreth 500-700 mije shqiptare, te nenpaguar dhe keqtrajtuar (bile edhe te vrare) . Sa here politika shqiptare “nxjerr” ndonje dhemb, fillon operacion me titullin perbuzes “Fshesa” per te debuar emigrante shqiptare. Rreth 30% te punetoreve te bujqesise ne Greqi jane shqiptare. Me pagesen dukshem me te ulet se sa per punetoret greke, emigrantet shqiptare i kane kontribuar mbajtjes ne kembe te ekonomise greke, e cila per dekada eshte ne krize (Greqia vazdimisht i ka mashtruar organizatat finaciare europiane duke fshehur deficitet e duke raportuar tregues finaciare te rreme). Krahas kontributit te emigranteve, Shqiperia ka qene e hapur per mallrat greke (nje treg prej 3-3.5 milionesh nuk eshte i parendesishem per nje ekonomi te nje kombi 10-11 milionesh sic eshte Greqia). Tani qe shpertheu kriza dhe shteti grek eshte ne prag te falimentimit, politikanet dhe opinioni europian e kane kuptuar sinqeritetin dhe eficiencen e politikave ekonomike greke. Populli yne ka nje shprehje qe “i mbyturi te mbyt” dhe ekspertet ekonomike parashikojne se kriza greke do te kete ndikim edhe ne Shqiperi. Sidoqofte, Europa edhe kete rradhe do ta ndihmoje Greqine (klauzolat dhe projektet po pergatiten), por jo me statusin e se “perkedhelures”, pasi Greqia tani nuk ka ndonje detyre per perendimin, por tani e tutje ka detyrimin per te mos i genjyer me.
Gjate 2 dekadave te fundit, Greqia ka futur ne dore sektore kyc te ekonomise shqiptare. Keshtu thuhet se rreth 60-70% e sektorit bankar kontrollohet nga Greqia. Per shume eksperte, nje vartesi financiare e ketyre permasave perben nje cenim direkt te pavaresise kombetare. Gjithshtu me ndihmen e politikaneve tane “bujare” per Greqine dhe xhepin e tyre, greket kane fituar nje pozite kyce edhe ne sektorin e telefonise mobile, e cila per nga permasat qe ka marre sot ne bote konsiderohet si shume strategjike. Ka edhe shume elemente te tjere qe tregojne vasalitetin e ekonomise shqiptare ndaj asaj greke. Pra shprehja se “kur teshtin Amerika ben bronkopneumoni Japonia” zbatohet ne miniature edhe ne raportet ekonomike Greqi-Shqiperi. Ne aspektin strategjik, nder shume te tjera, desha te theksoj dy gjera. Se pari, eshte thene se me vendimin e saj per te bere regjistrimin e popullesise mbi baza etnike dhe fetare, Shqiperia po ploteson nje kerkese te Greqise ndaj vendit tone. Perse eshte e interesuar Greqia per perberjen etniko-fetare te Shqiperise? Une mendoj se ka 2 aresye. Se pari, ne momentin e tanishem ku shqiptaret jane me ekonomi te dobet, me rreth 25% te kombit si emigrante ne Greqi dhe disi te diskriminuar nga Europa persa i perket levizjes se lire, mendon se perqindja e popullesise ortodokse (per Greqine ortodoksit shqiptare jane greke, nje tjetersim dhe ofendim kombetar i kulluar per shqiptaret ortodoks) do te rritet shume. Kjo ushqen akoma me shume stomakun nacionalist grek dhe rrit presionin dhe pretendimet territoriale mbi vendin tone. Se dyti, strateget greke jane te shqetesuar mbi nje aleance te mundshme strategjike midis Turqise dhe Shqiperise. Mqs komponenti turk eshte nje arre te cilen Greqia as i afrohet per ta thyer, pjesa shqiptare perceptohet si me e dobet prej saj. Me rregjistrimin e ri Greqia mendon se hallka shqiptare e kesaj aleance strategjike del me e dobet dhe ndryshimet etniko-fetare qe do te pasojne regjistrimin e popullesise te shternguar prej tyre mund ta pamundesojne fare vendosjen e saj. Se dyti, persa i perket Vorio-Epirit, politika greke eshte ne veprim bile ka perparuar shume. Midis “territoreve shqiptare te Vorio-Eprit” dhe Greqise ka shkembime ekonomike intensive. Me tendera te fituara nga firmat serbe po ndertohen rruge qe lidhin keto regjione me Greqine. Ne “territoret shqiptare te Vorio-Epirit”, sot flitet gjuha greke, ka shkolla greke dhe ekziston nje formacion politik qe lufton hapur per te diten per diell. Megjithese midis ortodoksve shqiptare ka pasur e ka patriote te flakte shqiptare, duhet pranuar se nje pjese e saj ushqen simpati per Greqine. Ne Greqine veriore ka rreth 800 mije vllehe dhe ka disa tregues se atyre u eshte hapur oreksi per nje “atdhe” te tyre ne Ballkan. Sot midis Greqise dhe Shqiperise ekziston kufiri i cili nuk eshte e lehte te injorohet te pakten juridikisht. Neser kur Shqiperia te behet pjese e Europes, druhem shume se kufiri jugor do te behet shume me fluid se sa kufijte midis vendeve te sotme europiane. Ne kete etape, kam shume frike se territoret shqiptare qe Greqia i quan Vorio-Epir, neser do te jene me afer Greqise se sa Shqiperise persa iu perket lidhjeve ekonomike, komunikacionit dhe formacionit politik i cili me kompetencat qe ka Europa per pushtetin lokal mund te funksionoje si nje “qeveri e Vorio-Epirit”. Kam frike se kete ender jane duke pare dhe keto pergatitje jane duke bere nacionalistet greke, me bekimin e qeverise dhe kishes greke, nen hunden e politikaneve tane miope dhe opinionit shqiptar te corientuar. Uroj sinqerisht qe te jem e gabuar.

Autori
Kritiket-Blog Letersi Kritika-dejavu Kalendar